به گزارش روابط عمومی سازمان نظام پزشکی، رئیس کل سازمان نظام پزشکی با تأکید بر ضرورت صیانت از دستاوردهای پزشکی کشور گفت: کیفیت آموزش پزشکی، توزیع نامتوازن پزشکان، مداخلات غیرمجاز و شبهعلم، اقتصاد ناپایدار سلامت و تأخیر در پرداخت مطالبات از مهمترین چالشهای نظام سلامت است و برای حل آنها به تصمیمهای جدی و کارشناسی نیاز داریم.
متن سخنرانی رییس کل سازمان در مراسم روز پزشک سال۱۴۰۵ سالن برج میلاد
بسم الله الرحمن الرحیم
خدمت همه حضار ارجمند، دانشمندان و همکاران جامعه شریف پزشکی و مسئولان بزرگوار، بهویژه ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران، جناب آقای دکتر پزشکیان، عرض خیرمقدم، ادب و احترام دارم.
حلول ماه مبارک ربیعالاول و هزار و پانصدمین سال میلاد سرور کائنات، مفخر موجودات، رحمت عالمیان، صفوت آدمیان و تتمه دور زمان، حضرت محمد مصطفی، صلیالله علیه و آله را به شما و ملت بزرگ ایران تبریک و تهنیت عرض میکنم.
یاد و نام شهدای سرافراز دفاع از میهن عزیزمان، بهویژه شهدای سلامت، و در رأس همه شهدا، رهبر عزیز و شهیدمان را که در دهههای گذشته از جدیترین حامیان حوزه سلامت، علم و پیشرفت کشور بودند، گرامی میداریم و در غم فراق آن بزرگمرد میگوییم:
نَفَحاتُ وَصلِکَ أوقَدَت جَمَرات شَوقِکَ فی الحَشا…زغمت به سینه کم آتشی که نزد زبانه کما تشا
به تو داشت خو، دل گشته خون ز تو بود جان مرا سکون فَهَجَرتَنی وَ جَعَلتَنی مُتَحَیِّراً مُتَوَحِّشا
روز پزشک و داروساز و سالروز میلاد دو ابرنابغه همه اعصار و قرون، حکیم ابوعلی سینا و محمد بن زکریای رازی را به همه مردم عزیز ایران و جامعه شریف پزشکی کشور تبریک عرض میکنم.
روز پزشک تنها روز تکریم یک حرفه و یک صنف نیست؛ روز تکریم عظمت تمدن ایران در حوزه پزشکی و روز افتخار و بالیدن همه ایرانیان به این سرمایه عظیم تاریخی، علمی و تمدنی است.
پزشکی در ایران از دیرباز تنها یک حرفه و خدمت نبوده؛ فصلی قطور و درخشان از کتاب پرافتخار تمدن ایران بوده است. از برزویه طبیب و دانشگاه جندیشاپور تا رازی و ابنسینا و از آنان تا نسلهای بزرگ پزشکان معاصر، همه بر تارک این تمدن بزرگ درخشیدهاند.
و این روز فقط روز افتخار به اساطیر و مفاخر گذشته نیست. در امروزِ روزگار نیز، به مدد دههها تلاش، در بسیاری از حوزههای پزشکی در تراز کشورهای پیشرفته جهان قرار گرفتهایم؛ دستاوردهای ارزشمند در پوشش واکسیناسیون، درمان ناباروری، کاهش مرگومیر مادران باردار، پیوند اعضا، سلولدرمانی و ژندرمانی، تولید داروهای بیوتکنولوژیک و جراحیهای پیچیده قلب و عروق، پیوند کبد و کلیهکاهش مرگ و میر کودکان زیر ۵ سال و دسترسی ۹۹ درصدی به نیروی ماهر برای زایمان ایمن تنها گوشهای از این ظرفیت غرور آفرین است. که در همه آنهادر بین کشورهای دنیا در رتبه اول تا دهم قرار داریم.
و فقط به عنوان یک نمونه قابل تأمل، در مطالعات سلولدرمانی ضایعات نخاعی در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳، دانشگاه علوم پزشکی تهران از نظر محوریت علمی یا Centrality در شبکه جهانی، پس از دانشگاه هاروارد، در جایگاه دوم جهانی قرار گرفته است.
اینها فقط چند رتبه نیستند؛ نشانه ظرفیت علمی یک ملتاند.
در بحرانهای چند دهه گذشته، از جنگ تحمیلی تا کرونا و از کرونا تا جنگهای اخیر، جامعه پزشکی نشان داده است که سلامت بخشی از زیرساخت تابآوری، امنیت و اقتدار ملی ایران عزیز است.
مطبی که چراغ آن در روز بحران خاموش نمیشود؛ بیمارستانی که زیر بمباران همچنان استوار میایستد؛ پزشکی که محل خدمت خود را ترک نمیکند؛ داروخانهای که ارائه دارو را متوقف نمیکند؛ و پرستار و تکنسین اورژانسی که در دشوارترین شرایط بر بالین بیمار و مصدوم میایستند تا آنجا که برخی مصدوم و برخی به فوز عظیم شهادت نائل می شوند، همه و همه بخشی از قدرت ملی این کشورند.
از اقدام بهموقع دولت چهاردهم در ابلاغ تعرفههای پزشکی، مطابق قانون و پیش از پایان سال، در دو سال اخیر که باتاکیدات جنابعالی و همت وزیر محترم بهداشت و عنایت ویژه معاون اول محترم رئیسجمهور انجام شد، صمیمانه تقدیر و تشکر میکنم؛ هرچند تأخیرهای هشت و نهماهه برخی سازمانهای بیمهگر در پرداخت مطالبات بر اساس همین تعرفههای مصوب، بخش مهمی از اثربخشی این اقدام ارزشمند را خنثی کرده است.
اما در کنار این دستاوردها و عظمتها، روز پزشک فرصتی مغتنم برای تأمل درباره چالشهای امروز و آینده پزشکی ایران است.
ما از دردها و رنجها نمیگوییم تا از ایران تصویری ناتوان بسازیم؛ از آنها میگوییم تا بدانیم این ملت و جامعه پزشکی آن، با چه بار سنگینی بر شانهها، همچنان استوار ایستادهاند. گفتن از مشکل، نفی امید نیست؛ اعلام ایمان و باور به امکان اصلاح آنهااست.
همانگونه که قرآن کریم گشایش را نه فقط پس از سختی، بلکه در دل سختی نوید میدهد:
«فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا، إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا».
ما میدانیم که دولت شما از ابتدای فعالیت خود با بحرانها و جنگ ناشی از تهاجم ناجوانمردانه دشمنان مواجه بوده است و هنوز نیز کشور در شرایط جنگی قرار دارد. این واقعیت را در ارزیابی عملکرد دولت باید منصفانه لحاظ کرد؛ اما نمیتوان اصلاحات اساسی سلامت را به فرداهای پس از جنگ موکول کرد.
ما طی قرنها و نسلها سرمایهای عظیم به نام توانمندی پزشکی ایران و اعتماد مردم به جامعه پزشکی ساختهایم؛ اما امروز به صراحت عرض میکنم که این سرمایه در سایه برخی تصمیمات غیرکارشناسی و تعللها با تهدیدهایی جدی روبهروست: کیفیت آموزش پزشکی، خشونت علیه جامعه پزشکی،معماری حقوقی قدیمی نظام سلامت، مداخلات غیرمجاز و شبهعلم، اقتصاد ناپایدار سلامت، حکمرانی آشفته سلامت دیجیتال، گردشگری سلامت سرگردان میان دستگاهها و کمبود سرمایهگذاری در فناوریهای نوین دارویی از جمله این تهدیدهاست.
آقای رئیسجمهور؛ شما نظام سلامت را نه از گزارشها، بلکه از ساختن خانه بهداشت و بالین بیمار تا مدیریت دانشگاه، وزارت، قانونگذاری در مجلس و عالیترین سطح اجرایی کشور زیستهاید. کمتر کسی چون شما میداند که سلامت با دستور اداری ساخته نمیشود؛ با علم، تجربه، زیرساخت و تصمیم درست و شجاعانه ساخته میشود.
ما نیز با علم به محدودیت منابع و دشواریهای اقتصادی دولت، فهرستی بلند از مطالبات نیازمند منابع مالی پیش روی شما نمیگذاریم. برخی مشکلات پول میخواهند و برخی زمان؛ اما بسیاری از مسائل امروز سلامت، بیش از منابع و زمان، تصمیمات عاجلانه و شجاعانه میخواهند.
اول؛ کیفیت آموزش پزشکی
جنابعالی خود از نخستین کسانی بودید که تأکید کردید صرف افزایش ظرفیت، ضامن افزایش دسترسی مردم به پزشک نیست.
افزایش ظرفیت چهار سال اخیر، بدون توسعه متناسب استاد، فضای آموزشی، بیمارستان و تخت آموزشی، کمر کیفیت آموزش پزشکی را خم کرده است. وزیر محترم، دانشگاهها، استادان، دانشجویان و صاحبنظران نیز بارها نسبت به این مسئله هشدار دادهاند.
اما مسئله فقط افزایش ظرفیت نیست. فشار برای تسهیل ورود افراد به رشته های پزشکی، انتقال دانشجویان از برخی دانشگاههای خارجی و مداخلات نهادهای متعدد، آرامآرام استانداردهایی را که دههها برای آنها زحمت کشیدهایم، تضعیف میکند.
کیفیت پزشکی، خط قرمز سلامت مردم است.
امروز درباره برخی دانشگاههای خارجی میگوییم داشتن مدرک الزاماً به معنای صلاحیت ورود به حرفه نیست. مراقب باشیم با دست خودمان دانشگاههای علوم پزشکیمان را به همان نقطه نرسانیم.
از شما به عنوان رییس شورای انقلاب فرهنگی مصرانه میخواهم این شناخت مشترک را به یک تصمیم تبدیل کنید: تا زمان تأمین زیرساختهای لازم، ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی به سال ۱۴۰۰ برگردد و تعیین ظرفیت متناسب با امکانات واقعی به اختیار کارشناسی وزارت بهداشت محول گردد.این تصمیم مهم و سرنوشت ساز نه اعتبار مالی میخواهد، نه زمان فقط و فقط تصمیم قاطع و شجاعانه ی شما را میخواهد.
دوم؛ بازآفرینی معماری حقوقی سلامت
نظام سلامت قرن جدید را نمیتوان با معماری حقوقی متعلق به دههها قبل اداره کرد.
نمیتوان برای عصر هوش مصنوعی، سلامت دیجیتال، Multi-omics، P4 Medicine، ژندرمانی، سلولدرمانی، مهندسی بافت و خدمات پلتفرمی، صرفاً با قواعدی حکمرانی کرد که برای جهان آنالوگ نوشته شدهاند.
آغاز بازآفرینی نظام حقوقی سلامت ایران میتواند یکی از ماندگارترین میراثهای یک رئیسجمهور پزشک باشد.
سوم؛ مقابله با مداخلات غیرمجاز و شبهعلم
مداخلات افراد فاقد صلاحیت، شبهعلم و تبلیغات اغواکننده، بهویژه در فضای مجازی، امروز به محل بازی با جان مردم و اعتبار علم پزشکی تبدیل شده است.
ناصرخسرو دیگر فقط یک خیابان نیست؛ ناصرخسروی مجازی امروز در تلفن همراه مردم شکل گرفته است.
درخواست ما از شما دستور در راستای تدوین و اجرای یک نظام جامع ملی برای پیشگیری و مقابله با مداخلات و تبلیغات غیرمجاز با محوریت وزارت بهداشت و مشارکت همه دستگاههای مسئول است.
چهارم؛ از استقلال دارویی تا قدرت دارویی
در دشوارترین دورههای تحریم، محدودیت تجارت و انتقال پول، آسیب زنجیره تأمین و حتی حمله به زیرساختهای سلامت، داروی مردم تأمین شد. این تابآوری حاصل سالها دانش، صنعت، مدیریت و تلاش دانشمندان و فعالان صنعت دارویی کشور در کنار تدابیر ارزشمند دولت بوده است.
اکنون یک فرصت بزرگ پیش روی ماست. دانشمندان ما در بسیاری از فناوریهای نوین دارویی، ژندرمانی و سلولدرمانی، دانش را از مرز آزمایشگاه به آستانه صنعت رساندهاند.
چالش اصلی در بسیاری از این حوزهها دیگر فقدان علم و تکنیک نیست؛ سرمایه است.
دولت میتواند با تضمینهای هوشمند، مشوقهای مالی و ایجاد مسیر امن سرمایهگذاری، بخشی از نقدینگی غیرمولد را به سمت این صنایع هدایت کند.
هدف بعدی ایران نباید فقط استقلال دارویی باشد؛ باید از استقلال دارویی به قدرت دارویی حرکت کنیم.
پنجم؛ تعیین تکلیف حکمرانی سلامت دیجیتال
حکمرانی سلامت دیجیتال هم یک ضرورت و هم یک اقتصاد بزرگ آینده است؛ اما این ظرفیت در کشاکش میان دستگاهها، تنظیمگریهای موازی و تصمیمات جزیرهای گرفتار شده است.
تولیت تخصصی سلامت دیجیتال باید با وزارت بهداشت باشد.
البته وزارت بهداشت نیز باید بپذیرد که بخشی از ورود سایر دستگاهها محصول یک دهه تعلل در تدوین قواعد این حوزه بوده است.
درخواست ما یک تصمیم روشن است: تقسیم کار ملی سلامت دیجیتال، حدود اختیارات دستگاهها و مسئولیت تنظیمگری و تولیت وزارت بهداشت مشخص و ابلاغ شود.
ششم؛ گردشگری سلامت
آقای رئیسجمهور؛ گردشگری سلامت یکی از بزرگترین ظرفیتهای بالفعلنشده اقتصاد سلامت ایران است.
ما پزشک توانمند، بیمارستان مجهز، مزیت قیمتی، موقعیت جغرافیایی ممتاز و تقاضای جدی کشورهای منطقه را داریم و برنامه هفتم نیز برای این حوزه هدفگذاری ارزی بزرگی تعیین کرده است.
اما تعدد متولیان، بلاتکلیفی فرایندها، نبود چارچوب واحد و اصرار دولت بر تصدیگری، این فرصت را در معرض تبدیل شدن به نقطهضعف قرار داده است.
درخواست ما روشن است: دستور فرمایید چارچوب جامع گردشگری سلامت و تقسیم کار دستگاهها که برای آن در وزارت بهداشت و حوزه گردشگری کار شده است، سریعاً نهایی و اجرایی شود.
و مهمتر از آن: دولت در گردشگری سلامت تنظیمگر و ناظر باشد، نه متصدی.
میدان اجرا به بخش خصوصی توانمند سپرده شود و سازمان نظام پزشکی و اتاق بازرگانی نیز در ساماندهی، اعتباربخشی و نظارت بر فرایندها نقش داشته باشند.
گردشگری سلامت ایران بیش از بیمار خارجی، به نظم داخلی نیاز دارد.
هفتم؛ چند تصمیم ملی دیگر
راهکارهای نوین مالی و FinTech برای حل بخشی از بدهیهای دولت و سازمانهای بیمهگر به حوزه سلامت؛ برنامه جامع و بینبخشی برای کاهش تلفات سوانح جادهای؛ و مقابله مؤثر با خشونت علیه کادر درمان، از دیگر موضوعاتی هستند که بیش از ایجاد ساختارهای جدید، تصمیم، هماهنگی و پاسخگویی میخواهند.
کاهش تلفات جادهای باید به یک پروژه ملی با فرماندهی واحد، هدف کمی و پاسخگویی دستگاهها تبدیل شود. کشوری که سالانه چنین هزینه انسانی و اقتصادی سنگینی بابت تصادفات میپردازد، نمیتواند حل آن را صرفاً به یک دستگاه واگذار کند.تمام موارد فوق الذکر بیش از منابع مالی به تصمیم و اقدام بزرگ نیاز دارند که اراده ی انجام آن در شخص جنابعالی متجلی می باشد.
در کنار همه اینها، دو مسئله اقتصادی نیز قابل چشمپوشی نیست:
نخست، افزایش سهم سلامت از GDP مطابق سیاستها و اسناد بالادستی. نمیتوان سهم سلامت را در اقتصاد کوچک نگه داشت و از نظام سلامت انتظار عملکرد در تراز کشورهای پیشرفته داشت.
و دوم، پرداخت بهموقع مطالبات جامعه پزشکی و مراکز درمانی. پیشنهاد میکنیم «مدت تأخیر در پرداخت مطالبات» رسماً به یکی از شاخصهای ارزیابی بیمههای پایه و تکمیلی تبدیل و بهصورت شفاف منتشر شود.
بیمهای که حق بیمه را بهموقع دریافت میکند، باید هزینه درمان مردم را نیز بهموقع بپردازد.
و آقای رئیسجمهور؛ در پایان، بر یکی از اندیشههایی که خود شما بارها بر آن تأکید کردهاید تکیه میکنم:
کشور باید هزینه حفظ سلامت مردم را بپردازد، نه فقط هزینه درمان بیماری آنان را.
پزشکی خانواده و نظام ارجاع، اگر درست اجرا شوند، یکی از مهمترین ابزارهای تحقق همین اندیشهاند. ما از اصل این تحول حمایت میکنیم؛ اما علاقه و حمایت ویژه دولت به عنوان یک فرصت بزرگ نباید ناخواسته موجب شتابزدگی در اجرا یا تمایل مدیران به ارائه «خبرهای خوب» شود.
در اصلاح نظام سلامت، خبر درست از خبر خوب مهمتر است.خبر درست و واقعی ولو ناخوشایند ضامن بهتری برای برطرف کردن مشکلات و تصمین موفقیت طرح می باشد
پزشکی خانواده را با تعداد شهرها و افراد ثبتنامشده نسنجیم؛ آن را با پرونده الکترونیک واقعی، تکمیل حلقه ارجاع، منابع پایدار، رضایت مردم و ارائهدهندگان خدمت و پیامدهای واقعی سلامت بسنجیم..
آقای دکتر پزشکیان؛جامعه پزشکی از شما انتظار ندارد همه مشکلات انباشته سلامت را در یک دوره حل کنید؛ اما از رئیسجمهوری که خود این نظام را از خانه بهداشت تا ریاست جمهوری زیسته است، انتظار دارد چند تصمیم بزرگ، شجاعانه و ماندگار بگیرد.
تصمیمهایی که شاید سالها بعد گفته شود در دشوارترین روزهای کشور، پزشکی ایران فقط حفظ نشد؛ برای آینده بازطراحی شد.
ملتی که یک بار بر بام علم پزشکی جهان ایستاده است، میتواند دوباره به آن جایگاه بازگردد؛ اگر علم را محترم بشمارد، کیفیت را قربانی کمیت نکند و تصمیم علمی را از مداخلات غیرعلمی مصون بدارد.همانگونه که شهریار شعر ایران گفته است:
سالها مشعل ما پیشرو دنیا بود چشم دنیا همه روشن به چراغ ما بود
درج دارو همه در حکم حکیم رازی برج حکمت همه با بوعلی سینا بود
قرنها مکتب قانون و شفای سینا با حکیمان جهان مشق خطی خوانا بود
خاتم گمشده را باز بجو ای ایران که بدان حلقه جهان زیر نگین ما بود
والسلام علیکم و رحمهالله و برکاته
31مرداد 1405